Kopalnia Guido otrzyma Znak Dziedzictwa Europejskiego…?

Kilka lat temu Parlament Europejski, pracując wówczas pod przewodnictwem Jerzego Buzka, wraz z Radą Unii Europejskiej przyjął decyzję ustanawiającą działanie o nazwie „Znak Dziedzictwa Europejskiego”. Zdefiniowano też cele (ogólne, pośrednie i szczegółowe), których realizacji ma służyć przyznawanie honorowego wyróżnienia znakiem. Cele ogólne są dwa. Pierwszym jest wzmocnienie u obywateli europejskich, w szczególności u młodych ludzi, poczucia przynależności do Unii, opartego na wspólnych wartościach oraz elementach europejskiej historii i dziedzictwa kulturowego, a także na uznaniu walorów różnorodności krajowej i regionalnej. Drugi cel ogólny został sformułowany zwięźle: pogłębienie dialogu międzykulturowego. Cele pośrednie to podkreślenie symbolicznej wartości obiektów, które odegrały znaczącą rolę w historii i kulturze Europy lub budowaniu Unii, i nadanie im odpowiedniej rangi (pierwszy) oraz poprawa rozumienia przez obywateli europejskich historii Europy i procesu budowania Unii, a także ich wspólnego, a jednocześnie różnorodnego dziedzictwa kulturowego, szczególnie w powiązaniu  wartościami demokratycznymi i prawami człowieka, które leżą u podstaw integracji europejskiej (drugi).

Po zapoznaniu się z ogólnie zarysowaną ideą znaku, nawet bez cytowania celów szczegółowych tego działania, można zauważyć, że chodzi w nim o utrwalanie i promowanie świadomości europejskiej. W umysłach Europejczyków Europa powinna być czymś więcej niż pojęciem geograficznym. Czy faktycznie jest miejscem jakkolwiek zdefiniowanej wspólnoty wartości? Nawet jeśli jest, to świadomość w tym zakresie rozkłada się bardzo nierówno. Wschód kontynentu, kiedy mówi „Europa”, często jeszcze myśli „zachód”. Południe, zwłaszcza w obliczu problemów ekonomicznych, myśli o Europie patrząc na północ. Obywatele niektórych państw członkowskich „starej Unii” miewają dziś mętlik, co do kierunku, w jakim wspólnota zmierza. Dobrze obrazują to tragiczne incydenty zbrojne, które łączą nas ale głównie w solidarnych odruchach sprzeciwu wobec terrorystów. To za mało, jak na budowanie wspólnoty wartości.

Znak Dziedzictwa Europejskiego jest pomysłem na poszukiwanie tego, co prawdziwie europejskie, co dla Europejczyków wspólne i cenne, co jednocześnie odróżniałoby dziedzictwo europejskie od światowego dziedzictwa honorowanego wpisem na listę UNESCO. Mogą to być europejskie zabytki, miejsca naturalne, obiekty podwodne, archeologiczne, przemysłowe lub miejskie, krajobrazy kulturowe, miejsca pamięci, dobra i obiekty kultury i dziedzictwo niematerialne związane z danym miejscem, w tym dziedzictwo współczesne. Może to być także kilka obiektów usytuowanych w różnych państwach członkowskich bądź w jednym państwie, które to obiekty łączy jeden konkretny temat. Możliwości są na tyle szerokie, że w pierwszym, pozakonkursowym rozdaniu, znak otrzymały cztery bardzo różnorodne obiekty: Carnuntum – rzymski obóz wojskowy oraz stolica rzymskiej prowincji Panonia (potem: Górna Panonia), obecnie w granicach Austrii; Wielka Gildia w Tallinie – świetnie zachowany przykład architektury średniowiecznej; Pałac Sprawiedliwości w Hadze oraz nazistowski obóz przejściowy w Westerbork (Holandia). W roku 2014, kiedy po raz pierwszy ocena aplikacji miała charakter konkursowy, znakiem uhonorowanych zostało 16 obiektów rekomendowanych przez 10 państw, w tym 3 przez Polskę – były to: Stocznia Gdańska, Konstytucja 3-Maja i Unia Lubelska. W tegorocznej edycji, w ramach preselekcji krajowej, o przyznanie znaku ubiegało się od maja 2014 ponad 20 bardzo różnorodnych obiektów z całej polski. Do ostatecznej rozgrywki przystąpiły jedynie 4: Cmentarze Małopolski (z czasu pierwszej wojny światowej), Muzyka Fryderyka Szopena, Jan Paweł II i Industrializacja na Górnym Śląsku – ta ostatnia reprezentowana przez Kopalnię Guido (Zabrze), Zabytkową Kopalnię Srebra (Tarnowskie Góry) i Tyskie Browarium. Wiemy już, na razie nieoficjalnie, że Komitet ds. Znaku Dziedzictwa Europejskiego przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego jednogłośnie rekomendował „Industrializację” (i jeszcze jeden obiekt) do oceny na szczeblu unijnym. Tę decyzję musi jeszcze potwierdzić minister ale praktyka podpowiada, że potwierdzenie to nastąpi.

Przyznanie ministerialnej rekomendacji umożliwia formalne złożenie aplikacji w Brukseli. Dla obiektów przemysłowych z Górnego Śląska jest to swego rodzaju ukłon stolicy wobec naszego regionu. Jest potwierdzeniem europejskiego uniwersalizmu procesów przemysłowych i towarzyszących im zmian społecznych i kulturowych, jakie dokonywały się w ostatnich stuleciach na Górnym Śląsku. Złożona przez nas aplikacja obszernie i niestereotypowo te zjawiska opisuje. Ekspercka ocena wniosku oraz rekomendacja komitetu nie pozostawiają wątpliwości – Górny Śląsk jest niewątpliwie częścią Europy, nie tylko geograficznie. Rekomendacja ministra będzie źródłem satysfakcji dla właścicieli zarządzających aplikującymi obiektami i łożących na ich utrzymanie i rozwój. Właściciele to podmioty publiczne: Miasto Zabrze i Województwo Śląskie (Kopalnia Guido), podmiot prywatny – Kompania SAABMiller (Tyskie Browarium) oraz podmiot społeczny – Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach). Finalne przyznanie „Industrializacji na Górnym Śląsku” Znaku Dziedzictwa Europejskiego byłoby także czytelnym potwierdzeniem europejskich trendów przeobrażeń, jakim podlegał przemysł na naszym terenie. Zakłady założone jakiś czas temu dla konkretnych celów, dziś zyskują czasem drugie lub nawet trzecie życie, jako obiekty pełniące inne funkcje: turystyczne, edukacyjne, kulturalne. Prezentowanie wspólnego europejskiego dziedzictwa staje się dzięki temu bardziej możliwe i bardziej atrakcyjne i bardziej uniwersalne.

Górnośląska aplikacja będzie teraz poddana ostatnim korektom redaktorskim i tłumaczona na angielski. Przed 1 marca musi znaleźć się w Brukseli, gdzie rozpocznie się ostateczny etap oceny. Trochę to jeszcze potrwa ale świadomość reprezentowania naszego kraju przez trzy obiekty Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego – jest bardzo satysfakcjonująca.

Zobacz także: Znak Europejskiego Dziedzictwa – prestiżowe wyróżnienie dla Górnego Śląska?

Dla dociekliwych
www.kopalniaguido.pl
www.kopalniasrebra.pl
www.tyskiebrowarium.pl

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>