Lewiatan

Film, który był nominowany do Oscara i którego scenariusz został nagrodzony na festiwalu w Cannes (2014), zawsze warto zobaczyć. W przypadku Lewiatana warto tym bardziej. Jest to współczesne kino rosyjskie traktujące o współczesnej Rosji. Jeden z aktorów, odtwórca roli prawosławnego biskupa blisko współpracującego z lokalną władzą, stał się szybko obiektem zmasowanej krytyki. Zarzucano mu, że kompromituje państwową religię za państwowe pieniądze, prześwietlono jego zarobki, groziła mu też utrata pracy (jest dyrektorem teatru). Już tylko na tym przykładzie widać, że we współczesnej Rosji film wywołał olbrzymie emocje. Wszystko wskazuje na to, że obraz wiarygodnie dotyka tematów ważnych i aktualnych, może więc być dla widzów także źródłem wiedzy o współczesnej Rosji. Potwierdzają to wydarzenia z roku 2009, które do złudzenia przypominają fabułę filmu Andrieja Zwiagincewa. Przede wszystkim tak więc patrzę na ten film, może trochę redukując go do fabularyzowanego reportażu, którym na pewno nie jest.

Kola, właściciel domu i niewielkiego warsztatu samochodowego na dalekiej północy Rosji, otrzymał od lokalnych władz prawomocną decyzję przymusowego wykupu jego własności, znacznie poniżej jej wartości. Na pomoc wezwał kolegę – dobrego prawnika z Moskwy, który początkowo wydawał się skuteczny ale ostatecznie nie tylko nie pomógł ale jeszcze bardziej wszystko zagmatwał. Kola żyje z drugą żoną Lilą (pierwsza zmarła), która jest od niego znaczeni młodsza i bardzo atrakcyjna. Żyje też z synem z pierwszego małżeństwa, zbuntowanym Romą, któremu nie układa się relacja z Lilą. Pozaprawna walka o utrzymanie nieruchomości (szantaż mera), którą prowadzi dla Koli moskiewski prawnik, zmienia się z czasem z romans z Lilą. Mer jest szczerze przestraszony, szuka wsparcia u lokalnego biskupa, mobilizuje do działań współpracowników. Ujawnienie romansu zbiega się w czasie kontrofensywą mera – kolega prawnik został zmuszony do powrotu do Moskwy. Lila wróciła do Koli, choć niełatwe od zawsze relacje stały się jeszcze bardziej skomplikowane, zwłaszcza relacje z nastoletnim Romą. Przegrana sprawa o własność nieruchomości i pakowanie dobytku zbiegło się w czasie z kulminacją negatywnych emocji rodzinnych. Lila nie wytrzymała, wyszła z domu i rzuciła się z wysokiego skalnego urwiska do rzeki; jej ciało znaleziono po kilku dniach. Zaprzyjaźnione małżeństwo Koli (on był milicjantem) przypomnieli sobie, że tuż po odkryciu romansu, odgrażał się on, że Lilę zabije. Dochodzenie w sprawie śmierci Lili przybrało taki właśnie obrót: Kola został oskarżony, a następnie skazany na 15 lat więzienia za zabójstwo żony. Roma miał trafić do domu dziecka ale być może zaopiekuje się nim owo zaprzyjaźnione małżeństwo. Film kończy się sceną wyburzania posesji Koli. Zdaje się, że powstaje tam cerkiew…

Ponury film osadzony w surowych realiach dalekiej północy (okolice Murmańska). Rozpad, destrukcja, dekadencja to zdają się być motywy wiodące akcji filmu. Bohaterowie, każdy na swój sposób, podejmują walkę o łagodzenie negatywnych okoliczności życia, choć z każdym momentem przekonujemy się, że są one nieuchronne i nieodwracalne. Więzi międzyludzkie pomagają ale nie wystarczają. Leją się litry alkoholu, który pozwala na moment zapomnieć. Przypadkowy dialog głównego bohatera z prostym popem o Hiobie i szeregu doświadczeń, jakie Bóg na niego dopuścił, jest pomysłem na jakiś rodzaj uogólnienia problemów, o których film opowiada. Do Koli jednak te analogie nie trafiają, a do widzów…?

Człowiek wobec zła przyjmuje różne postawy. We współczesnej prowincjonalnej Rosji dominuje niemoc jednostki wobec strukturalnej przemocy skorumpowanych władz. Doraźne sojusze obywateli na rzecz przezwyciężenia zła okazują się nietrafione i nieskuteczne. Ludziom pozostaje osobista walka o własną godność i szczęście. Sukces i katastrofa okazują się w tej materii bardzo sobie bliskie.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>