Magnificat BWV 243

Rozpoczynając pracę w Lipsku (maj 1723) Bach chciał przedstawić wspaniały program muzyczny dla całego miasta. Z drugiej jednak strony był świadomy tego, co jest możliwe do zrealizowania w krótkim czasie. Zdarzało się, że w pierwszych miesiącach pracy korzystał więc z kompozycji, które powstały wcześniej. Ze względu na to, że objął to prestiżowe stanowisko już po Wielkanocy, szczególnym punktem ciężkości było dla niego Boże Narodzenie 1723. Wg niektórych badaczy to wtedy właśnie po raz pierwszy wykonane zostało Magnificat. Inni twierdzą, że prawykonanie miało miejsce wcześniej, bo już 2 lipca (Nawiedzenie NMP). Obydwa te wykonania różniły się od siebie.

Boże Narodzenie 1723 r. było jego pierwszym w Lipsku, gdzie objął stanowisko miejskiego dyrektora muzyki oraz kantora przy kościele św. Tomasza. Musiało więc być popisowo i było. Ewangelijny Magnificat zaadaptował Bach do tematyki bożonarodzeniowej poprzez dodanie do partytury tematycznych wstawek. Badacze zauważyli, że w starszej – pierwotnej wersji tego utworu (w tonacji Es-dur), zachowały się chóralnej wstawki kolędowe (po łacinie i po niemiecku) między poszczególnymi częściami Magnificat, te same, które za czasów poprzednika Bacha (Johann Kuhnau) były wykonywane podczas świątecznych nieszporów. Wstawki te były wykonywane przez odrębny zespół śpiewaków usytuowany na innym chórze, stąd czasem mówi się o pierwotnym Magnificat, jako o utworze polichóralnym. Przyjmuje się, że Magnificat był w tej wersji wykonany w kościele św. Tomasza w Lipsku podczas bożonarodzeniowych nieszporów 1723. Wierni raczej sobie nie pośpiewali ale co przeżyli, to ich. Schweitzer w monografii Bacha podał przypuszczenie, że jeszcze w czasach Bacha mogła być w kościołach Lipska obecna średniowieczna tradycja kołysania Dzieciątka. Duchowni domagali się zniesienia tego obyczaju ale wiadomo jak jest… Być może więc bachowskie Magnificat, było muzyczną ilustracją do czegoś w rodzaju jasełek – scen odgrywanych w stajence? W nowszej wersji utworu (w tonacji D-dur) chóralnych kolęd w partyturze Magnificat już nie ma, co oznacza, że Bach wykonywał ten utwór nie tylko w okresie Bożego Narodzenia.

Magnificat to niezwykła pięciogłosowa obsada chóralna i bogaty skład instrumentalny. Poza tym zdecydowaną nowością są symetryczne ramy utworu (motyw początkowy powtarza się na końcu) i zastosowanie bardzo zróżnicowanych opracowań polifonicznych poszczególnych części i środki ekspresyjne. Kiedy analizuje się bliżej twórczość Bacha, znajduje się w niej olbrzymie bogactwo inwencji takie, jakiego nie spodziewalibyśmy się w tej użytkowej, liturgicznej twórczości.

Części chóralne Magnificat mają uroczysty charakter, części solowe są przeważnie liryczne, zwłaszcza aria Quia respexit (Albowiem wejrzał na uniżenie swojej służebnicy). W melodycznym ukształtowaniu tej arii widać (i słychać) w jaki sposób Bach muzyką oddaje uczucia „uniżonej służebnicy”. Treść wersetu „fecit potentiam” (On przejawia moc swego ramienia) odmalowuje muzyką energiczną, upadek wywyższających się w strofie „deposuit potentes de sede” (strącił władców z tronu) charakteryzuje się opadającą linią melodii, a wywyższenie poniżonych – łagodnym falowaniem wznoszącej się melodii. Zastosowane środki muzycznego wyrazu bardzo wyraziście ilustrują tekst ewangelii. Wymagają jednak od wykonawców niezwykłej precyzji – niektóre muszą brzmieć ciszej, inne nieco bardziej forte, niektóre motywy należy zagrać spokojniej inne szybciej. Przy umiejętnej interpretacji i kontrastowaniu słuchacze z łatwością odczytają ich muzyczny sens.

Magnificat po przeróbkach kompozytora stał się uniwersalnym utworem liturgicznym nadającym się na każdą uroczystą okazję. Uważne i głębokie przesłuchanie w okresie Bożego Narodzenia, 291 lat po prawykonaniu, jest jednak szczególnie wskazane.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>