Pasja wg św. Jana (4)

4 ARIA

Do podstawowego tekstu pasji – tekstu ewangelii o męce i śmierci Jezusa, zbudowanej z narracji ewangelisty i dialogów, doszła z czasem muzyka instrumentalna. Towarzyszenie instrumentów pozwoliło wprowadzić do pasyjnych wykonań swego rodzaju przerywniki ewangelijnej opowieści: głównie arie i chorały. W tej właśnie rozbudowanej, strukturalnie bogatej postaci zastał formę pasji J. S. Bach. Nie okazał się on oczywiście epigonem. Bazując na znajomości istniejących utworów o charakterze pasyjnym (m.in. Kuhnaua, Telemanna, Haendla, Grauna) stworzył dzieła wysoce oryginalne, oparte zawsze o tekst ewangelii, ale poetycko i artystyczne rozwinięte w zakresie wcześniej nie spotykanym.

Arie (jest ich 8) są w janowej pasji chwilami osobistej refleksji. Są może trudniej dostępne dla odbiorców nie znających j. niemieckiego na tyle, aby swobodnie wychwytywać poetyckie sensy ich tekstów. Słuchając Bacha, możemy być jednak pewni, że Bach mówi muzyką. W jego dziełach przekaz dociera nie tylko przez słowa, ale przede wszystkim przez struktury dźwiękowe. Nawet jeśli pełne rozumienie tekstu (choć do tłumaczeń można dziś dotrzeć bez większych problemów) będą dla nas częściowo niedostępne – muzyka Bacha doskonale przekazuje to, o czym owe teksty traktują. Bach odtwarza słowa arii przez ich dźwiękowe imitacje, przez ilustracyjne struktury melodyczne, odpowiednie instrumentacje i harmonizacje, a wykonawcy dodają od siebie właściwą artykulację dźwięków i dynamikę wykonań. Schweitzer pisze, że w janowych ariach znajdziemy m.in. spieszne kroki, westchnienia, namiętną boleść, uśmiech przez łzy i wiele innych stanów.

Każda z pasyjnych arii ma swoje koncepcyjne znaczenie. Zdecydowanie nie są to dzieła, które stereotypowo kojarzymy z pojęciem „arii”, jako popisowego utworu operowego eksponującego umiejętności śpiewaka. Bachowska aria, mimo że jest w pełni autonomicznym dziełem muzycznym, realizuje konkretne założenia. W pasji przede wszystkim dramatycznie lub lirycznie rozwija, ilustruje konkretną tematykę Ewangelii.

Jako przykład takiego refleksyjnego przerywnika w Pasji wg św. Jana proponuję arię „Es ist vollbracht” (Wykonało się). Nie jest może muzycznie najbardziej atrakcyjna, ale jest za to bardzo czytelna. Ta pełna wyciszenia muzyka, to najbardziej intymny moment całego dzieła. Jej główna melodia rozwija się z opadającego następstwa dźwięków, na których Jezus, gdy w chwili zgonu głowa mu opada, szepcze ostatnie słowa „Wykonało się”. Wykonawcy realizują ten fragment śpiewem prostym, pozbawionym ozdobników, bezpośrednim choć żarliwym. Smutek, który zbudował tu Bach, jest dostojny, szlachetny, pełen godności. Jedynie słowa „Der Held aus Juda siegt mit Macht” (Bohater Judy zwyciężył z siłą) wypowiedziane są agresywnie, z mocną tendencją ilustracyjną, wyrywają słuchacza z zamyślenia i jakoś nie godzą się z atmosferą tego utworu. Posłuchajcie!

Tekst Pasji

Muzyka – Aria „Es ist vollbracht”

Tekst Arii

Wykonało się!
O pociecho dla chorych dusz,
Noc żałoby
Pozwól mi zliczyć ostatnie godziny.
Bohater Judy zwyciężył z siłą
I zakończył walkę.
Wykonało się.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>