Pasja wg św. Jana (5)

5 CHORAŁY

Muzyka to uniwersalny język, który przekazuje emocje, treści, obrazy. Muzyka ma swój alfabet, swoją ortografię, gramatykę, stylistykę. Czuje to każdy z nas, kto interesuje się muzyką, słucha muzyki, lubi zespoły, style, wykonawców. Ktoś kupuje płyty, ktoś słucha w internecie. Muzyka jest bardzo obecna w naszym życiu. Niektórzy z nas bywają na koncertach. Dla wielu z nas jedynym miejscem („jedynym” – mocne słowo), w którym stykamy się z muzyką wykonywaną na żywo, jest wciąż kościół. Kościół rozumiany nie jako przestrzeń koncertowa, ale jako miejsce liturgicznego wyznawania wiary. Pieśni kościelne czy muzyka organowa, a także sposób ich wykonywania, mocno wpływają na nasze rozumienie prawd wiary (przez słowa) i kształtowanie poczucia uniwersalnej estetyki muzycznej każdego z nas (przez sposób wykonywania muzyki). Tak samo było w czasach Bacha.

Taką też rolę odgrywała pasja. Przeżywa się ją jako osobistą medytację nad męką i śmiercią Jezusa. Słuchacz bachowskiej pasji, jak wspomniano, staje się wręcz widzem, świadkiem wydarzeń, o których traktują te słowa i ta muzyka. Niektórzy twierdzą, że słuchanie bachowskiej pasji jest jak zetknięcie z genialnym obrazem, na którym artysta wymalował wszystkie postaci, detale akcji, a w centrum jest osoba Jezusa.

Podobną choć jakby rozproszoną rolę (kształtowanie rozumienia prawd wiary i poczucia muzycznej estetyki) pełnią chorały – czyli pieśni zamieszczane w pasjach, kantatach, oratoriach J. S. Bacha. Chorały przeznaczone do użytku wiernych notowano w równych wartościach rytmicznych i wykonywano bardzo wolno. Zaś fermaty na końcówkach poszczególnych fraz przetrzymywano tak długo, że konieczne było wstawianie krótkich, improwizowanych łączników organowych między kolejnymi wersami. Pasyjne opracowania chorałów są formą pośrednią między śpiewem nieartystycznym ludu a profesjonalnym śpiewem artystycznym. W pasji chorały pełnią ważne zadanie. W przeciwieństwie do arii, nie są okazją do „wyładowania” nabożnych uczuć, nie stanowią subiektywnej religijnej wypowiedzi jednostki. Są obiektywnym stanowiskiem całej społeczności wiernych. Są to miejsca, w których słowa ewangelii spotykają się z głosem Kościoła.

Trzeba pamiętać, że zamieszczone w janowej pasji chorały są znane słuchaczom, jako pieśni kościelne. Podobnie jak arie stanowią swego rodzaju przerywnik akcji, ale inny – chorały to chwile wspólnej modlitwy. Czy to możliwe, że podczas wykonywania pasji słuchacze włączali się w śpiew chorałów? Pasja była wykonywana w czasie wielkopiątkowych nieszporów, a jedynym elementem, który był słuchaczom znany, były właśnie chorały. Czy zatem wierni mogli włączać się w tych kilku miejscach w przebieg tego dużych rozmiarów dzieła?

W twórczości i w praktyce muzyczno-kościelnej Bacha opracowania pieśni zajmują bardzo obszerne miejsce. Bach wykształcił bogaty system muzycznej symboliki, którą malował chorałowe teksty. Po Bachu (a i przed nimi) sięgali o tę formę także inni. Artystyczna twórczość chorałowa (Bacha) to osobna dziedzina i osobny temat. W pasji umieścił Bach opracowania chóralne wybranych chorałów.

Tekst pasji (teksty chorałów zaznaczono pogrubionym drukiem)

Muzyka – zbiór chorałów z Pasji wg św. Jana J.S. Bacha

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>