W rytmie roku: Ochotnik z przymusu (5/14)

„Ochotnik z przymusu” brzmi jakoś fałszywie. Tego typu znaczeniowe dysonanse mogłaby zagospodarować jedynie poezja. Jaskrawa sprzeczność sformułowania – niczym laserowy prezenter – precyzyjnie skupia rozbiegane myśli na konkretnym punkcie mentalnej mapy: „ochotnik z przymusu”, czyli kto?

W zestawieniu „ochotnik z przymusu” mocniej wybrzmiewa „przymus” – idea szlachetnego wolontariatu jest tu zaburzona fundamentalnym brakiem dobrowolności. Jeśli czynię coś z przymusu, to działanie to jest w swej istocie ułomne, bo pozbawione waloru dobrowolności; takim czynom nie można w zasadzie przypisać adekwatnej oceny moralnej. Czyniąc dobro z przymusu, mogę jednak pracować nad powiększaniem zaangażowania wolnej woli, mogę dojrzewać do wolności w czynieniu dobra i tym samym dobro rzeczywiście pomnażać. Przymus może być zaledwie przypadkowym punktem wyjścia, który nie musi ograniczać czynienia dobra, ono może rozwijać się autonomicznie wobec pierwotnego przymusu.

Napięcia związane z przymusem występują, kiedy jako ojciec lub mąż bywam strukturalnie przymuszany do czynienia różnego rodzaju dobra, na które czasem nie mam ochoty. Przymusy występują w pracy – kiedy rzeczy wartościowe i dalekowzroczne (ale nie tylko takie) trzeba wykonywać w określonym porządku i na czas. Bywa też przymus w relacjach mniej formalnych choć ważnych, w których wypadałoby mi zachować się właściwie, czyli tak, aby z mojego zachowania mogło wyniknąć jakieś dobro. Ale doświadczam pokusy, żeby nie zachowywać się wcale: ani dobrze, ani źle – bo „to” nie moja sprawa. W takich momentach jakiś przymus były nawet pożądany, niezależnie od tego, czy byłaby to presja otoczenia, czy moja własna próżność. „Ochotnik z przymusu” brzmi fałszywie ale zawsze lepiej niż „niewolnik z wyboru”.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>