Znak Europejskiego Dziedzictwa – prestiżowe wyróżnienie dla Górnego Śląska?

Znak Europejskiego Dziedzictwa, w skrócie ZED (nie kojarzyć z „Police Academy 3 i 4”), to honorowe wyróżnienie, które będzie nadawane przez Komisję Europejską obiektom posiadającym znaczenie nie tylko dla wspólnej europejskiej historii ale także dla przyszłości wspólnoty. Wyróżnienie przyznane zostanie przez Komisję pod koniec 2015 roku ale krajowa preselekcja wniosków, prowadzona przez Ministra Kultury, ruszyła już kilka miesięcy temu.

Wstępne aplikacje aspirujące do reprezentowania Polski w finałowej ocenie w Brukseli złożyło 20 obiektów z całego kraju. Do dalszego etapu zakwalifikowały się 4, w tym zabrzańska Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego „Guido”, jako jedna z „Gwiazd Techniki” na Szlaku Zabytków Techniki w województwie śląskim. Mam okazję uczestniczyć w tym procesie i chcę wyznać, że jest to rzadko spotykana przygoda intelektualna! Na pierwszy rzut oka, ubieganie się zabytkowej kopalni węgla kamiennego o prestiżowy Znak Europejskiego Dziedzictwa wydaje się działaniem na wyrost. Co ma wspólnego zabrzańska kopalnia z dziejami naszego kontynentu? Tutaj właśnie rozpoczyna się przygoda.

Chcemy w Zabrzu promować wartość dziedzictwa przemysłowego i czynimy to coraz lepiej, na co wskazują np. zestawienia liczby turystów odwiedzających Kopalnię Guido. Co roku jest ich więcej i to cieszy. Ale od dawna mam przeczucie, że epatowanie liczbami zwiedzających, zwłaszcza w instytucjach kultury, podkreśla marginalny aspekt tego, co chcemy prezentować. Np. zorganizowanie koncertu czy jakiejkolwiek imprezy, na której pojawi się sporo ludzi, wcale nie oznacza, że wykonywana muzyka (czy jakakolwiek impreza) była wartościowa (mogła być tylko „fajna”). Nie chodzi o stereotypową opozycję „nie ilość lecz jakość” ale wyważenie jednego z drugim. Znak Europejskiego Dziedzictwa to myślenie w inną stronę niż tylko liczebniki. Na napisanie właściwej aplikacji, tej która będzie oceniana na szczeblu unijnym, mamy wiele miesięcy. Gdybyśmy mieli zebrać i zgrabnie zaprezentować dane liczbowe – wystarczyłyby 2 tygodnie. Mamy 6 miesięcy. Po co aż tyle czasu?

Wspólnie z partnerami (Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach i Tyskie Browarium) mamy zastanowić się nad europejskimi kontekstami naszej historii, teraźniejszości i przyszłości. Każdy potrafi zidentyfikować historyczne i współczesne powiązania z Europą. Ale nikt z nas, na dzień dzisiejszy, nie potrafi zaprezentować spójnej narracji o byciu częścią zachodzących w Europie procesów: nie tylko przemysłowych ale też społecznych, naukowych, prawnych, ekonomicznych, obyczajowych, politycznych itp. Ani górnictwa węglowego ani kruszcowego ani browarnictwa nie wymyślono na Górnym Śląsku – ok, ale aby uzyskać ZED nie wystarczy jednak dziś powiedzieć kto założył kopalnię i browar i skąd założyciel pochodził. Okazuje się, że tamte dawne uwarunkowania zaskakująco dobrze przystają do zdobyczy dzisiejszej Unii Europejskiej ale ten temat musimy właśnie szerzej na własny użytek pogłębić. Poza tym wcale nie chodzi wyłącznie o spoglądanie w przeszłość. Mamy 6 miesięcy także na to, aby zastanowić się, jak chcemy wspólnie to europejskie dziedzictwo, jakim dysponujemy, opowiadać dzisiejszym i jutrzejszym zwiedzającym. Jeśli uda nam się zbudować tę opowieść, potwierdzimy na przykładzie górnośląskich obiektów przemysłowych, że Górny Śląsk od bardzo dawnych czasów był nie tylko geograficznie ale i cywilizacyjnie w Europie! Historyczne zakręty naszych dziejów, zwłaszcza systemy totalitarne, zaciemniły nieco ten obraz, dlatego na pozostałości dawnego przemysłu patrzymy dziś, jak na kłopotliwy i kosztowny balast. Tak być nie musi, bo to nie tylko obiekty do budowania narracji o dziejach Europy ale także miejsca pracy, udziału w kulturze, przestrzeń edukacji, rozrywki, twórczości, sposób spędzania czasu wolnego. Opowiadanie o tym to przygoda intelektualna wysokich lotów, bo opowiadacz sam musi wiele się nauczyć.

Komentarze

  1. […] Zobacz także: Znak Europejskiego Dziedzictwa – prestiżowe wyróżnienie dla Górnego Śląska? […]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>